Cây xấu hổ (còn gọi là cây trinh nữ) nổi tiếng với khả năng khép lá rất nhanh khi bị chạm vào.
Cây xấu hổ khép lá nhờ sự thay đổi áp suất nước trong tế bào
Khi bạn chạm vào lá, rung lắc cành hoặc có tác động mạnh từ mưa gió, cây sẽ tạo ra một tín hiệu điện truyền rất nhanh đến phần gốc của lá.
Tín hiệu này khiến các tế bào ở phần phình dưới cuống lá (gối lá) nhanh chóng giải phóng các ion như kali. Nước theo đó cũng di chuyển ra khỏi tế bào, làm giảm áp suất bên trong.
Khi áp suất nước giảm, các tế bào mất độ căng, cuống lá mềm đi và lá lập tức cụp xuống. Toàn bộ quá trình chỉ diễn ra trong khoảng 1–2 giây, khiến nhiều người ngạc nhiên.
Vì sao cây lại "đóng lá"?
Các nhà khoa học cho rằng đây là một cơ chế phòng vệ tự nhiên.
Khi khép lá, cây mang lại nhiều lợi ích như:
- Trông héo úa hoặc kém hấp dẫn hơn, khiến động vật ăn lá ít muốn gặm.
- Giảm nguy cơ bị côn trùng gây hại.
- Hạn chế tổn thương khi gặp mưa lớn hoặc gió mạnh.
- Tiết kiệm năng lượng trong một số điều kiện bất lợi.
Nhờ cơ chế này, cây tăng khả năng tồn tại trong môi trường tự nhiên.
Bao lâu lá sẽ mở trở lại?
Sau khi mối nguy biến mất, cây bắt đầu bơm nước trở lại các tế bào ở gối lá.
Áp suất nước được khôi phục, các cuống lá dần cứng trở lại và lá sẽ mở ra bình thường sau khoảng 10–30 phút, tùy nhiệt độ, độ ẩm và sức khỏe của cây.
Nếu liên tục chạm vào, cây vẫn có thể khép lá nhiều lần nhưng sẽ tiêu tốn khá nhiều năng lượng. Vì vậy, không nên nghịch cây quá thường xuyên vì có thể khiến cây sinh trưởng chậm hơn.
Không chỉ phản ứng khi bị chạm
Ngoài tác động của bàn tay, cây xấu hổ còn có thể khép lá khi:
- Bị rung lắc mạnh.
- Có gió lớn.
- Gặp mưa.
- Nhiệt độ thay đổi đột ngột.
- Ban đêm, nhiều lá cũng tự khép lại rồi mở ra vào sáng hôm sau theo nhịp sinh học.
Cây xấu hổ khép lá không phải vì "biết xấu hổ" như tên gọi, mà là do sự thay đổi nhanh áp suất nước trong các tế bào ở gối lá dưới tác động của tín hiệu điện, tạo nên một cơ chế phòng vệ đặc biệt. Đây là một trong những ví dụ thú vị về khả năng phản ứng nhanh của thực vật trước những thay đổi từ môi trường.
